Hirsutyzm: Przyczyny hormonalne nadmiernego owłosienia u kobiet, diagnostyka i leczenie

Czym jest hirsutyzm? Męskie owłosienie u kobiet

Hirsutyzm to występowanie u kobiet nadmiernego owłosienia typu męskiego. Oznacza to, że grube, ciemne i szorstkie włosy (tzw. włosy terminalne) pojawiają się w miejscach, które są wrażliwe na działanie androgenów (męskich hormonów płciowych), czyli:

• Na twarzy (wąsik nad górną wargą, broda, baki).
• Na klatce piersiowej (wokół brodawek sutkowych, na mostku).
• Na brzuchu (w linii od pępka w dół).
• Na plecach, ramionach i wewnętrznej stronie ud.

Do oceny nasilenia hirsutyzmu lekarze używają skali Ferrimana-Gallweya, oceniając stopień owłosienia w 9 kluczowych obszarach ciała.

Hirsutyzm a hipertrichoza – ważna różnica

Należy odróżnić hirsutyzm od hipertrichozy, która jest uogólnionym, nadmiernym porostem włosów na całym ciele, również w miejscach niewrażliwych na androgeny (np. na czole, przedramionach). Hipertrichoza może być uwarunkowana genetycznie lub spowodowana przez niektóre leki i choroby, ale nie jest bezpośrednio związana z nadmiarem męskich hormonów.

Główne przyczyny hirsutyzmu – gdy hormony tracą równowagę

U podłoża hirsutyzmu leży hiperandrogenizm, czyli nadmiar androgenów (głównie testosteronu) w organizmie kobiety lub nadwrażliwość mieszków włosowych na ich prawidłowe stężenie. Najczęstsze przyczyny to:

• Zespół policystycznych jajników (PCOS): To najczęstsza przyczyna hirsutyzmu, odpowiadająca za 70-80% przypadków. W PCOS jajniki produkują nadmierne ilości androgenów, co prowadzi do hirsutyzmu, trądziku, łysienia typu męskiego i zaburzeń miesiączkowania.
• Hirsutyzm idiopatyczny: Druga co do częstości przyczyna. Występuje, gdy poziom androgenów we krwi jest prawidłowy, ale mieszki włosowe są na nie genetycznie nadwrażliwe.
• Wrodzony przerost nadnerczy (WPN): Grupa chorób genetycznych, w których nadnercza produkują zbyt dużo androgenów.
• Guzy produkujące androgeny: Rzadka, ale poważna przyczyna. Guzy jajników lub nadnerczy mogą wydzielać duże ilości męskich hormonów, powodując szybko postępujący hirsutyzm i inne objawy (wirylizację).
• Inne choroby endokrynologiczne: Zespół Cushinga, akromegalia, hiperprolaktynemia.
• Leki: Niektóre sterydy anaboliczne, danazol czy leki przeciwpadaczkowe.

Diagnostyka hirsutyzmu – jakie badania zleci lekarz?

Diagnostyką hirsutyzmu zajmuje się endokrynolog lub ginekolog. Kluczowe jest znalezienie przyczyny nadmiaru androgenów. Proces diagnostyczny obejmuje:

• Szczegółowy wywiad i badanie fizykalne: Ocena nasilenia owłosienia, obecności innych objawów (trądzik, nieregularne miesiączki), wywiad rodzinny.
• Badania hormonalne z krwi: Należy oznaczyć poziom testosteronu całkowitego i wolnego, DHEA-S, androstendionu, a także LH, FSH i prolaktyny. Badania wykonuje się w określonych dniach cyklu.
• USG przezpochwowe: W celu oceny budowy jajników i wykluczenia PCOS lub guzów.
• Dodatkowe badania: W zależności od podejrzeń, lekarz może zlecić badania obrazowe nadnerczy (TK, MRI) lub testy hamowania deksametazonem (w kierunku zespołu Cushinga).

Metody leczenia – od leków po skuteczną depilację

Leczenie hirsutyzmu jest dwutorowe: polega na leczeniu przyczyny hormonalnej oraz na usuwaniu istniejącego owłosienia.

Leczenie farmakologiczne

Celem jest obniżenie poziomu androgenów lub zablokowanie ich działania na mieszki włosowe.

• Doustne tabletki antykoncepcyjne: Są lekami pierwszego wyboru, zwłaszcza u kobiet z PCOS. Hamują produkcję androgenów w jajnikach i zwiększają stężenie białka wiążącego testosteron, zmniejszając jego aktywność.
• Leki antyandrogenowe: (np. spironolakton, octan cyproteronu) – blokują receptory dla androgenów w mieszkach włosowych. Często stosuje się je w połączeniu z antykoncepcją.
• Metformina: Stosowana u pacjentek z PCOS i insulinoopornością.

Efekty leczenia farmakologicznego są widoczne dopiero po 6-9 miesiącach, ponieważ tyle trwa cykl życia włosa. Leki hamują wzrost nowych włosów, ale nie usuwają tych już istniejących.

Metody kosmetyczne i dermatologiczne

Są niezbędnym uzupełnieniem leczenia hormonalnego.

• Metody mechaniczne: Golenie, woskowanie, depilacja – dają efekt tymczasowy.
• Depilacja laserowa i fotodepilacja (IPL): Najskuteczniejsze metody trwałej redukcji owłosienia. Wiązka światła niszczy mieszek włosowy. Wymagają serii zabiegów.
• Elektroliza: Trwałe usuwanie pojedynczych włosków za pomocą prądu. Skuteczna, ale czasochłonna.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania