Zespół Sjögrena: Przyczyny, objawy i leczenie zespołu suchego oka i ust

Czym jest zespół Sjögrena? Atak na gruczoły

Zespół Sjögrena to przewlekła choroba autoimmunologiczna o charakterze zapalnym. Układ odpornościowy, zamiast chronić organizm, produkuje limfocyty i autoprzeciwciała, które naciekają i niszczą zdrowe komórki gruczołów wydzielania zewnętrznego – przede wszystkim gruczołów łzowych i ślinianek. Prowadzi to do znacznego upośledzenia ich funkcji i rozwoju tzw. zespołu suchości (sicca syndrome).

Choroba dotyka głównie kobiety (9 razy częściej niż mężczyzn), a szczyt zachorowań przypada na 4. i 5. dekadę życia.

Główne objawy – nie tylko dyskomfort

Dwa kluczowe objawy wynikają bezpośrednio z ataku na gruczoły:

1. Suchość oczu (Kseroftalmia)

Zmniejszona produkcja łez prowadzi do rozwoju zespołu suchego oka. Pacjenci skarżą się na:

• Uczucie piasku lub ciała obcego pod powiekami.
• Pieczenie, swędzenie i zaczerwienienie oczu.
• Światłowstręt.
• Gromadzenie się gęstej wydzieliny w kącikach oczu.
• Uczucie zmęczenia oczu i niewyraźne widzenie.

2. Suchość w jamie ustnej (Kserostomia)

Niedostateczna produkcja śliny powoduje:

• Trudności w żuciu i połykaniu suchych pokarmów (np. chleba, krakersów).
• Konieczność częstego popijania posiłków wodą.
• Zaburzenia smaku i pieczenie języka.
• Problemy z mówieniem przez dłuższy czas.
• Gwałtownie postępującą próchnicę (ślina ma działanie ochronne) oraz zakażenia grzybicze jamy ustnej.

Objawy ogólnoustrojowe – gdy choroba atakuje cały organizm

Zespół Sjögrena jest chorobą układową, co oznacza, że objawy mogą dotyczyć wielu narządów:

• Zmęczenie: U ponad 70% pacjentów występuje przewlekłe, wyniszczające zmęczenie, które nie ustępuje po odpoczynku.
• Bóle stawów i mięśni: Często przypominają objawy fibromialgii.
• Suchość skóry i błon śluzowych: Może dotyczyć nosa, gardła, krtani (powodując chrypkę) oraz pochwy (prowadząc do bolesnych stosunków).
• Zajęcie narządów wewnętrznych: Rzadziej, ale choroba może atakować płuca, nerki, naczynia krwionośne, tarczycę (współistnienie z chorobą Hashimoto) oraz układ nerwowy.

Postać pierwotna vs. wtórna – kluczowa różnica

• Pierwotny zespół Sjögrena: Występuje jako samodzielna jednostka chorobowa.
• Wtórny zespół Sjögrena: Rozwija się u pacjentów, u których już zdiagnozowano inną chorobę autoimmunologiczną, najczęściej reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), toczeń rumieniowaty układowy lub twardzinę układową.

Jak diagnozuje się chorobę? To złożony proces

Diagnozę stawia lekarz reumatolog na podstawie objawów klinicznych i wyników badań dodatkowych:

• Badania okulistyczne: Test Schirmera (ocena ilości wydzielanych łez), barwienie powierzchni oka specjalnymi barwnikami.
• Badania stomatologiczne: Ocena ilości wydzielanej śliny (sjalometria), badanie obrazowe ślinianek (sjalografia, USG).
• Badania serologiczne z krwi: Kluczowe jest oznaczenie obecności autoprzeciwciał anty-SSA (Ro) i anty-SSB (La), które są bardzo charakterystyczne dla tej choroby. Często podwyższony jest też czynnik reumatoidalny (RF) i przeciwciała przeciwjądrowe (ANA).
• Biopsja małego gruczołu ślinowego: Czasem konieczne jest pobranie wycinka z wewnętrznej strony wargi w celu potwierdzenia obecności nacieków limfocytarnych.

Jak radzić sobie z objawami? Leczenie objawowe

Nie ma leku na zespół Sjögrena, dlatego terapia koncentruje się na łagodzeniu objawów i zapobieganiu powikłaniom.

Zarządzanie suchością oczu

• Częste stosowanie preparatów "sztucznych łez" bez konserwantów.
• Unikanie suchych, klimatyzowanych pomieszczeń, stosowanie nawilżaczy powietrza.
• Noszenie okularów ochronnych na zewnątrz.
• W cięższych przypadkach: leki przeciwzapalne w kroplach (cyklosporyna), zatyczki do punktów łzowych.

Zarządzanie suchością w jamie ustnej

• Częste popijanie małych łyków wody w ciągu dnia.
• Stosowanie preparatów "sztucznej śliny" w sprayu lub żelu.
• Żucie bezcukrowej gumy lub ssanie bezcukrowych cukierków w celu stymulacji wydzielania śliny.
• Rygorystyczna higiena jamy ustnej i regularne wizyty u stomatologa.
• W niektórych przypadkach stosuje się leki stymulujące wydzielanie śliny (pilocarpina).

Leczenie objawów ogólnoustrojowych

W przypadku bólów stawów stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne. Jeśli choroba zajmuje narządy wewnętrzne, konieczne jest leczenie immunosupresyjne (np. glikokortykosteroidy, hydroksychlorochina), a w ciężkich przypadkach – leczenie biologiczne.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania