Zaburzenia odżywiania: Anoreksja i bulimia – objawy, skutki i leczenie

Anoreksja (Jadłowstręt psychiczny) – głód kontroli

Anoreksja nervosa charakteryzuje się trzema kluczowymi cechami:

1. Celowe ograniczanie jedzenia prowadzące do znacząco zaniżonej masy ciała.
2. Intensywny, paniczny lęk przed przytyciem, nawet w stanie niedowagi.
3. Zaburzone postrzeganie własnego ciała i wagi – osoba chora widzi siebie jako grubą, mimo skrajnego wychudzenia.

Objawy behawioralne i psychologiczne:

• Obsesyjne liczenie kalorii, ważenie jedzenia.
• Unikanie wspólnych posiłków, jedzenie w samotności.
• Stosowanie rygorystycznych diet, eliminowanie całych grup produktów.
• Intensywne, kompulsywne ćwiczenia fizyczne.
• Wycofanie społeczne, perfekcjonizm, niska samoocena. Anoreksji często towarzyszą cechy zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych.

Fizyczne sygnały alarmowe:

• Drastyczna utrata wagi, wyniszczenie organizmu, widoczne kości.
• Zatrzymanie miesiączki (amenorrhea) u kobiet.
• Pojawienie się na ciele meszku (lanugo), wypadanie włosów.
• Ciągłe uczucie zimna, problemy z krążeniem.
• Omdlenia, zawroty głowy, spowolnienie akcji serca.

Bulimia (Żarłoczność psychiczna) – cykl utraty kontroli i poczucia winy

Bulimia nervosa to cykle napadów objadania się, po których następują zachowania kompensacyjne. Kluczowe cechy to:

1. Nawracające epizody objadania się: spożywanie w krótkim czasie ogromnych ilości jedzenia, połączone z poczuciem całkowitej utraty kontroli.
2. Nawracające zachowania kompensacyjne: próby "pozbycia się" zjedzonego pokarmu poprzez prowokowanie wymiotów, stosowanie środków przeczyszczających i moczopędnych, głodówki lub mordercze treningi.
3. Samoocena jest w nadmiernym stopniu uzależniona od wagi i wyglądu ciała.

W przeciwieństwie do anoreksji, osoby z bulimią często utrzymują prawidłową masę ciała, co sprawia, że choroba może być przez lata ukrywana przed otoczeniem.

Fizyczne sygnały alarmowe:

• Obrzęk ślinianek przyusznych ("chomikowata" twarz).
• Zniszczone szkliwo zębów od kwasu żołądkowego.
• Zranienia i blizny na grzbietach dłoni (od prowokowania wymiotów).
• Problemy z sercem (arytmie) z powodu zaburzeń elektrolitowych.
• Przewlekłe zmęczenie i ogólne osłabienie.

Fizyczne i psychiczne skutki – dewastacja organizmu

Nieleczone zaburzenia odżywiania prowadzą do poważnych, często nieodwracalnych powikłań we wszystkich układach organizmu i mają najwyższy wskaźnik śmiertelności spośród wszystkich chorób psychicznych.

Jak diagnozuje się zaburzenia odżywiania?

Diagnozę stawia lekarz psychiatra na podstawie kryteriów klasyfikacji chorób (DSM-5 lub ICD-11). Proces diagnostyczny jest jednak znacznie szerszy i obejmuje ocenę stanu somatycznego przez lekarza rodzinnego lub internistę (badania krwi, EKG) w celu oceny stopnia wyniszczenia organizmu i wdrożenia leczenia ewentualnych powikłań.

Kompleksowe leczenie – wielodyscyplinarna droga do zdrowia

Skuteczne leczenie zaburzeń odżywiania wymaga współpracy zespołu specjalistów:

• Lekarz psychiatra: Stawia diagnozę, prowadzi leczenie farmakologiczne (leki przeciwdepresyjne mogą być pomocne, zwłaszcza w bulimii i przy współistniejącej depresji) i monitoruje stan psychiczny.
• Psychoterapeuta: Prowadzi terapię, która jest fundamentem leczenia. Najwyższą skuteczność wykazuje terapia poznawczo-behawioralna (CBT), a w przypadku młodzieży z anoreksją – terapia rodzinna (FBT). Celem jest zmiana myślenia o sobie i jedzeniu oraz nauka radzenia sobie z emocjami.
• Dietetyk kliniczny: Pomaga w normalizacji sposobu odżywiania, reedukacji żywieniowej i odbudowie prawidłowej masy ciała.
• Lekarz internista/pediatra: Monitoruje i leczy powikłania somatyczne.

W ciężkich przypadkach, przy znacznym wyniszczeniu lub ryzyku samobójczym, konieczna jest hospitalizacja na oddziale psychiatrycznym lub internistycznym.

Jak pomóc bliskiej osobie?

Jeśli podejrzewasz u kogoś z Twojego otoczenia zaburzenia odżywiania:

• Porozmawiaj: Wyraź swoją troskę w sposób spokojny i nieoceniający. Mów o swoich uczuciach i konkretnych zaobserwowanych zachowaniach.
• Unikaj prostych rad: Stwierdzenia "po prostu zacznij jeść" lub "przestań wymiotować" są nieskuteczne i krzywdzące.
• Nie komentuj wyglądu ani wagi: Ani w sposób krytyczny, ani komplementujący ("dobrze, że przytyłaś").
• Zdobądź wiedzę: Dowiedz się jak najwięcej o chorobie, aby lepiej zrozumieć, z czym zmaga się bliska osoba.
• Zaproponuj pomoc: Zachęć do wizyty u specjalisty i zaoferuj swoje wsparcie w szukaniu pomocy i w procesie leczenia.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania