Martwica jałowa głowy kości udowej: Przyczyny, objawy i leczenie

Czym jest martwica jałowa (aseptyczna)? Gdy kość obumiera

Martwica jałowa, czyli aseptyczna (AVN - avascular necrosis), to proces obumierania tkanki kostnej, który nie jest spowodowany infekcją, a zaburzeniami w jej ukrwieniu. Głowa kości udowej jest szczególnie narażona na ten proces ze względu na swoje specyficzne, wrażliwe na uszkodzenia unaczynienie. Kiedy dopływ krwi zostaje przerwany, komórki kostne umierają, struktura kości słabnie i dochodzi do jej stopniowego zapadania się pod wpływem obciążenia. Prowadzi to do zniekształcenia głowy kości udowej i rozwoju wtórnej choroby zwyrodnieniowej stawu biodrowego.

Główne przyczyny – od urazów po sterydy i alkohol

Przyczyny martwicy można podzielić na dwie grupy:

• Pourazowe: Najczęściej w wyniku złamania szyjki kości udowej lub zwichnięcia stawu biodrowego, które prowadzą do fizycznego uszkodzenia naczyń krwionośnych.
• Nieurazowe: W wielu przypadkach przyczyna nie jest znana (idiopatyczna), ale istnieje szereg udowodnionych czynników ryzyka:
  • Stosowanie glikokortykosteroidów: Długotrwała terapia sterydami w dużych dawkach to jedna z głównych przyczyn.
  • Nadużywanie alkoholu.
  • Choroby autoimmunologiczne, np. toczeń rumieniowaty układowy.
  • Choroby krwi, np. anemia sierpowatokrwinkowa.
  • Choroba dekompresyjna u nurków.

🚨 OBJAWY, KTÓRYCH NIE WOLNO IGNOROWAĆ – ból w pachwinie

We wczesnych stadiach choroba może być bezobjawowa. Pierwszym i najważniejszym objawem jest:

• Ból w okolicy pachwiny, który może promieniować do pośladka lub przedniej części uda.
• Początkowo ból pojawia się tylko podczas obciążania nogi (chodzenie, stanie), z czasem staje się stały i występuje również w spoczynku i w nocy.
• Ograniczenie ruchomości w stawie biodrowym, zwłaszcza rotacji wewnętrznej.
• Utkanie w celu odciążenia bolącej kończyny.

Każdy uporczywy, narastający ból w stawie biodrowym wymaga diagnostyki.

Diagnostyka u ortopedy – kluczowa rola rezonansu magnetycznego (MRI)

Diagnozą i leczeniem zajmuje się lekarz ortopeda. We wczesnych stadiach zdjęcie RTG może być prawidłowe. "Złotym standardem" i najczulszym badaniem, które pozwala na wykrycie martwicy na bardzo wczesnym etapie, jest rezonans magnetyczny (MRI) stawów biodrowych. Uwidacznia on obrzęk szpiku kostnego i linię demarkacyjną oddzielającą martwą kość od zdrowej, zanim dojdzie do jej zapadnięcia.

Metody leczenia – od operacji oszczędzających po endoprotezę

Wybór metody leczenia zależy od stadium zaawansowania choroby.

Leczenie oszczędzające staw (wczesne stadia, przed zapadnięciem)

Celem jest poprawa ukrwienia i zapobieżenie zapadnięciu się głowy kości udowej.

• Nawiercanie odbarczające (core decompression): Metoda chirurgiczna polegająca na wywierceniu jednego lub kilku kanałów w martwiczym obszarze kości. Zmniejsza to ciśnienie wewnątrz kości i ma na celu stymulację procesów gojenia i re revascularization.

Nowości naukowe – terapie biologiczne

Nowoczesne podejście polega na łączeniu nawiercania odbarczającego z terapiami biologicznymi, które mają wzmocnić potencjał regeneracyjny. Stosuje się m.in. podanie w miejsce martwicy koncentratu komórek macierzystych pobranych ze szpiku pacjenta. Te metody są obiecujące, ale wciąż traktowane jako innowacyjne.

Leczenie w stadiach zaawansowanych

Gdy dojdzie do zapadnięcia się głowy kości udowej i zniszczenia stawu, jedyną skuteczną metodą leczenia jest endoprotezoplastyka stawu biodrowego, czyli wszczepienie sztucznego stawu.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania