Kserostomia (suchość w ustach): Przyczyny, objawy i leczenie

Czym jest kserostomia? Gdy brakuje śliny

Ślina pełni w jamie ustnej niezwykle ważne funkcje: nawilża błonę śluzową, ułatwia żucie i połykanie, rozpoczyna proces trawienia, ma działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze, a także neutralizuje kwasy i remineralizuje szkliwo, chroniąc zęby przed próchnicą. Kserostomia to subiektywne odczucie suchości, które najczęściej jest wynikiem obiektywnego zmniejszenia produkcji śliny (hiposaliwacji).

Główne objawy – od uczucia lepkości po problemy z zębami

• Uczucie lepkości, klejenia się w ustach.
• Pieczenie języka i błon śluzowych.
• Trudności w żuciu, połykaniu (zwłaszcza suchych pokarmów) i mówieniu.
• Zaburzenia smaku.
• Pękające, spierzchnięte wargi i zajady.
• Gwałtownie postępująca próchnica, zwłaszcza w okolicy szyjek zębowych.
• Zwiększona skłonność do infekcji grzybiczych jamy ustnej (kandydozy).
• Problemy z utrzymaniem protez zębowych.

🚨 NAJCZĘSTSZE PRZYCZYNY – leki, choroby autoimmunologiczne i radioterapia

1. Leki (najczęstsza przyczyna):

Ponad 500 leków może powodować suchość w ustach jako skutek uboczny. Ryzyko rośnie wraz z liczbą przyjmowanych preparatów (polipragmazja). Do głównych grup należą:

• Leki przeciwdepresyjne, przeciwpsychotyczne, uspokajające.
• Leki przeciwhistaminowe (na alergię).
• Leki moczopędne i na nadciśnienie.
• Leki rozkurczające oskrzela.

2. Choroby autoimmunologiczne:

Zespół Sjögrena to choroba, w której układ odpornościowy atakuje gruczoły wydzielania zewnętrznego, głównie ślinowe i łzowe, prowadząc do ciężkiej suchości w ustach i zespołu suchego oka. Kserostomia występuje też w przebiegu RZS i toczniu.

3. Radioterapia:

Napromienianie okolicy głowy i szyi z powodu nowotworów prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia ślinianek.

4. Inne przyczyny:

Niewyrównana cukrzyca, oddychanie przez usta, odwodnienie.

Diagnostyka – kiedy do lekarza lub stomatologa?

Uporczywa suchość w ustach wymaga konsultacji z lekarzem rodzinnym, stomatologiem lub reumatologiem. Kluczowy jest dokładny wywiad dotyczący przyjmowanych leków i chorób współistniejących. Lekarz może zlecić:

• Badania krwi w kierunku chorób autoimmunologicznych i cukrzycy.
• Sialometrię: Proste badanie polegające na pomiarze ilości wydzielanej śliny w określonym czasie.
• W podejrzeniu zespołu Sjögrena – biopsję małego gruczołu ślinowego z wargi.

Leczenie i nowości naukowe – jak sobie pomóc?

Leczenie objawowe:

• Częste popijanie małych porcji wody.
• Żucie bezcukrowych gum lub ssanie bezcukrowych cukierków w celu stymulacji wydzielania śliny.
• Stosowanie substytutów śliny ("sztuczna ślina") w postaci sprayów, żeli lub płukanek.
• Unikanie suchych, twardych pokarmów, alkoholu i kofeiny.
• Intensywna profilaktyka próchnicy: pasty z wysoką zawartością fluoru, regularne wizyty u stomatologa.

Leczenie przyczynowe i nowości naukowe:

Jeśli to możliwe, należy leczyć chorobę podstawową lub, w porozumieniu z lekarzem prowadzącym, zmodyfikować farmakoterapię. W leczeniu farmakologicznym stosuje się leki stymulujące wydzielanie śliny (sialogogi), takie jak pilokarpina. Nowości naukowe koncentrują się na poszukiwaniu nowych leków stymulujących ślinianki oraz na terapiach regeneracyjnych. W przypadku uszkodzeń popromiennych, trwają badania nad zastosowaniem komórek macierzystych w celu odbudowy funkcji gruczołów ślinowych.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania