Jaskra – „cichy złodziej wzroku”. Objawy, diagnostyka i leczenie

Czym jest jaskra? Postępujące uszkodzenie nerwu wzrokowego

Jaskra to grupa chorób, których wspólną cechą jest postępująca neuropatia nerwu wzrokowego. Oznacza to, że włókna nerwowe tworzące nerw wzrokowy (który przekazuje obraz z oka do mózgu) stopniowo i nieodwracalnie obumierają. Prowadzi to do powstawania charakterystycznych ubytków w polu widzenia.

Głównym i jedynym modyfikowalnym czynnikiem ryzyka rozwoju jaskry jest podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe (IOP). W oku stale produkowana jest ciecz wodnista, która musi być odprowadzana. Gdy odpływ jest utrudniony, ciśnienie wewnątrz gałki ocznej wzrasta, uciskając i niszcząc delikatne włókna nerwu wzrokowego.

Główne objawy – dlaczego tak łatwo je przeoczyć?

W najczęstszej postaci – jaskrze pierwotnej otwartego kąta – choroba rozwija się przez wiele lat bez żadnych objawów bólowych. Utrata wzroku zaczyna się od obwodu pola widzenia, co jest początkowo kompensowane przez drugie oko i mózg. Pacjent nie zdaje sobie sprawy z problemu, aż do momentu, gdy ubytki stają się bardzo duże, tworząc tzw. widzenie lunetowe. Niestety, na tym etapie uszkodzenia są już nieodwracalne.

W rzadszej postaci, ostrym ataku jaskry zamkniętego kąta, objawy są gwałtowne i dramatyczne: silny ból oka i głowy, nudności, wymioty, widzenie "tęczowych kół" wokół źródeł światła i nagłe pogorszenie widzenia. Jest to stan wymagający natychmiastowej interwencji okulistycznej.

Jeśli doświadczasz innych nagłych problemów ze wzrokiem, przeczytaj nasz artykuł o zaburzeniach widzenia.

Kto jest w grupie ryzyka?

Regularne badania profilaktyczne są kluczowe, zwłaszcza jeśli należysz do grupy podwyższonego ryzyka:

• Wiek powyżej 40 lat.
• Występowanie jaskry w rodzinie (u rodziców, rodzeństwa).
• Podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe.
• Wysoka krótkowzroczność.
• Cienka rogówka.
• Choroby ogólnoustrojowe, takie jak cukrzyca czy nadciśnienie tętnicze.

🚨 PROFILAKTYKA I DIAGNOSTYKA – pomiar ciśnienia i badanie nerwu wzrokowego

Kompleksowa diagnostyka jaskry u okulisty obejmuje kilka kluczowych badań:

• Pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego (tonometria): Podstawa badań przesiewowych. Prawidłowe ciśnienie wynosi zazwyczaj 10-21 mm Hg.
• Badanie dna oka: Lekarz ocenia wygląd tarczy nerwu wzrokowego, szukając cech jej uszkodzenia (tzw. zagłębienie jaskrowe).
• Badanie pola widzenia (perymetria): Pozwala wykryć i monitorować ubytki w polu widzenia.
• OCT (optyczna koherentna tomografia): Nowoczesne, bardzo precyzyjne badanie, które mierzy grubość warstwy włókien nerwowych siatkówki (RNFL), pozwalając na wykrycie najwcześniejszych uszkodzeń, zanim pojawią się ubytki w polu widzenia.
• Gonioskopia: Badanie kąta przesączania, które pozwala odróżnić jaskrę otwartego i zamkniętego kąta.

Leczenie – jak zatrzymać postęp choroby?

Leczenie jaskry ma na celu obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego do tzw. "ciśnienia docelowego", które jest bezpieczne dla danego pacjenta i hamuje dalsze uszkadzanie nerwu wzrokowego. Nie można cofnąć istniejących uszkodzeń, ale można skutecznie zatrzymać postęp choroby.

Krople do oczu

Są podstawą i pierwszą linią leczenia. Stosuje się różne grupy leków (najczęściej analogi prostaglandyn, beta-blokery), które zmniejszają produkcję cieczy wodnistej lub ułatwiają jej odpływ. Kluczowe jest ich systematyczne, codzienne stosowanie.

Laseroterapia

Jest to skuteczna i bezpieczna metoda, często stosowana jako leczenie pierwszego rzutu lub uzupełnienie terapii kroplami. Najczęściej wykonuje się:

• Selektywną trabekuloplastykę laserową (SLT): Laser "udrożnia" naturalną drogę odpływu cieczy wodnistej w kącie przesączania.
• Irydotomię laserową (LPI): W jaskrze zamykającego się kąta, laser tworzy mały otwór w tęczówce, aby ułatwić przepływ płynu.

Leczenie operacyjne

Jest zarezerwowane dla przypadków zaawansowanych lub gdy leczenie kroplami i laserem jest nieskuteczne. Najczęstszym zabiegiem jest trabekulektomia, która polega na chirurgicznym wytworzeniu nowej drogi odpływu cieczy wodnistej.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania