Celiakia: Objawy nietolerancji glutenu, diagnostyka i zasady diety bezglutenowej

Czym jest celiakia? To nie jest zwykła nietolerancja

Celiakia to choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy osoby z predyspozycją genetyczną reaguje nieprawidłowo na gluten – białko obecne w pszenicy, życie i jęczmieniu. Ta reakcja prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego i stopniowego zaniku kosmków jelitowych – małych wypustek w jelicie cienkim odpowiedzialnych za wchłanianie składników odżywczych.

Skutkiem zniszczenia kosmków jest upośledzone wchłanianie witamin, minerałów, tłuszczów i innych kluczowych substancji, co prowadzi do szerokiego spektrum objawów i powikłań w całym organizmie.

Celiakia, alergia na pszenicę, nadwrażliwość na gluten – jakie są różnice?

Te trzy terminy są często mylone, a oznaczają zupełnie inne schorzenia:

Różnorodne objawy celiakii – od jelit po skórę i mózg

Celiakia jest nazywana "chorobą o tysiącu twarzy", ponieważ jej objawy są niezwykle zróżnicowane.

Postać klasyczna (jelitowa)

• Przewlekła biegunka (często tłuszczowa)
• Ból i wzdęcia brzucha
• Utrata masy ciała i niedożywienie
• Niski wzrost u dzieci
• Wymioty, utrata apetytu

Postać nietypowa (pozajelitowa)

Obecnie diagnozowana znacznie częściej. Objawy wynikają z niedoborów i przewlekłego stanu zapalnego.

• Anemia z niedoboru żelaza oporna na leczenie doustne – to jeden z najczęstszych objawów u dorosłych. Dowiedz się więcej o objawach anemii.
• Przewlekłe zmęczenie i osłabienie.
• Choroba Duhringa: Swędząca wysypka pęcherzykowa, tzw. "skórna postać celiakii".
• Osteoporoza i osteopenia w młodym wieku.
• Afty w jamie ustnej, niedorozwój szkliwa zębowego.
• Bóle głowy, "mgła mózgowa", depresja.
• Problemy z płodnością, poronienia nawykowe.
• Podwyższony poziom cholesterolu.

Diagnostyka – jak potwierdzić celiakię? (WAŻNE: Nie odstawiaj glutenu przed badaniem!)

Aby badania były wiarygodne, pacjent musi spożywać gluten przez minimum 6 tygodni przed diagnostyką. Odstawienie glutenu "na próbę" fałszuje wyniki i uniemożliwia postawienie prawidłowej diagnozy. Proces diagnostyczny obejmuje:

1. Badania serologiczne z krwi: Oznaczenie stężenia przeciwciał: przeciwko transglutaminazie tkankowej w klasie IgA (anty-tTG IgA) oraz całkowitego poziomu IgA. Uzupełniająco można oznaczyć przeciwciała przeciwendomyzjalne (anty-EMA).
2. Biopsja jelita cienkiego: "Złoty standard" w diagnostyce. Podczas gastroskopii lekarz pobiera małe wycinki z dwunastnicy. Badanie histopatologiczne ocenia stopień zaniku kosmków jelitowych (wg skali Marsha).

U dzieci w niektórych przypadkach można odstąpić od biopsji, jeśli poziom przeciwciał jest bardzo wysoki.

Dieta bezglutenowa – jedyne lekarstwo. Praktyczne zasady

Jedyną skuteczną metodą leczenia celiakii jest rygorystyczna, dożywotnia dieta bezglutenowa.

Czego należy unikać (źródła glutenu)?

• Zboża: Pszenica (i jej odmiany: orkisz, durum, kamut), żyto, jęczmień, pszenżyto.
• Produkty zbożowe: Pieczywo, makarony, ciasta, ciastka, kasza manna, kuskus, kasza bulgur, płatki owsiane (jeśli nie są certyfikowane jako bezglutenowe z powodu zanieczyszczeń).
• Ukryty gluten: Wędliny, parówki, pasztety, gotowe sosy, zupy w proszku, panierki, niektóre przyprawy, piwo, leki.

Co można jeść (produkty naturalnie bezglutenowe)?

• Ryż, kukurydza, gryka, proso (kasza jaglana), amarantus, komosa ryżowa (quinoa).
• Wszystkie warzywa i owoce.
• Mięso, ryby, jaja, nasiona roślin strączkowych.
• Mleko i jego naturalne przetwory.
• Orzechy, nasiona, oleje roślinne.
• Produkty oznaczone symbolem przekreślonego kłosa – są certyfikowane i bezpieczne.

Należy również uważać na zanieczyszczenia krzyżowe – nie używać tej samej deski do krojenia, tostera czy oleju do smażenia produktów glutenowych i bezglutenowych.

Nieleczona celiakia – groźne powikłania

Brak diagnozy i nieprzestrzeganie diety prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych, m.in. osteoporozy, niepłodności, zaburzeń neurologicznych oraz zwiększonego ryzyka rozwoju nowotworów, zwłaszcza chłoniaka jelita cienkiego. Celiakia często współwystępuje z innymi chorobami autoimmunologicznymi, jak choroba Hashimoto czy cukrzyca typu 1.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania