Akromegalia: Objawy nadmiaru hormonu wzrostu i nowoczesne leczenie

Czym jest akromegalia? Gdy przysadka produkuje za dużo hormonu wzrostu

W ponad 95% przypadków przyczyną akromegalii jest gruczolak przysadki – łagodny guz, który w sposób niekontrolowany produkuje nadmiar hormonu wzrostu (GH). U dzieci i młodzieży, u których nasady kości długich są jeszcze otwarte, nadmiar GH prowadzi do gigantyzmu. U dorosłych, gdy wzrost na długość jest już zakończony, hormon wzrostu powoduje powiększanie się tzw. części akralnych (dłonie, stopy, twarzoczaszka) oraz rozrost narządów wewnętrznych.

Główne objawy – od powiększonych dłoni po problemy z sercem

Zmiany w wyglądzie postępują bardzo wolno, często przez 10-15 lat, przez co bywają niezauważane przez pacjenta i jego otoczenie. Diagnoza jest często stawiana na podstawie porównania starych fotografii.

Zmiany w wyglądzie zewnętrznym:

• Powiększenie dłoni i stóp: Konieczność zmiany rozmiaru pierścionków, rękawiczek, butów.
• Zmiana rysów twarzy: Pogrubienie nosa, warg, uwydatnienie łuków brwiowych i żuchwy (prognatyzm).
• Powiększenie języka, pogrubienie głosu.
• Wzmożona potliwość, pogrubienie i przetłuszczanie się skóry.

Powikłania ogólnoustrojowe:

To właśnie one stanowią największe zagrożenie dla zdrowia i życia pacjentów.

• Choroby sercowo-naczyniowe: Nadciśnienie tętnicze, przerost serca (kardiomiopatia), prowadzące do niewydolności serca.
• Zaburzenia metaboliczne: Insulinooporność i cukrzyca.
• Obturacyjny bezdech senny.
• Bóle stawów i choroba zwyrodnieniowa.
• Zespół cieśni nadgarstka.
• Zwiększone ryzyko polipów i raka jelita grubego.

🚨 KIEDY DO ENDOKRYNOLOGA? Diagnostyka akromegalii

Podejrzenie akromegalii wymaga pilnej konsultacji z lekarzem endokrynologiem. Diagnostyka hormonalna jest prosta i opiera się na badaniach krwi:

• Oznaczenie stężenia IGF-1 (insulinopodobnego czynnika wzrostu typu 1): To podstawowe badanie przesiewowe. IGF-1 jest produkowany w wątrobie pod wpływem GH, a jego stężenie jest stabilne w ciągu doby. Podwyższony wynik, adekwatny do wieku i płci, jest silnym wskaźnikiem akromegalii.
• Test hamowania wydzielania GH po doustnym obciążeniu glukozą (OGTT): Test potwierdzający. U zdrowej osoby, podanie glukozy hamuje wydzielanie hormonu wzrostu. W akromegalii, mimo podania glukozy, poziom GH pozostaje wysoki.

Po potwierdzeniu diagnozy biochemicznej, wykonuje się rezonans magnetyczny (MRI) przysadki mózgowej w celu zlokalizowania i oceny wielkości gruczolaka.

Leczenie – od operacji po nowoczesne leki

Celem leczenia jest normalizacja stężenia GH i IGF-1, usunięcie lub zmniejszenie guza przysadki oraz leczenie powikłań.

Leczenie neurochirurgiczne

Metodą z wyboru jest selektywne, przezklinowe usunięcie gruczolaka przysadki. Jest to zabieg małoinwazyjny, wykonywany przez nos i zatokę klinową. Skuteczność zależy od wielkości guza – w przypadku małych mikrogruczolaków sięga 80-90%.

Leczenie farmakologiczne i nowości naukowe

Stosuje się je, gdy operacja jest niemożliwa lub nieskuteczna. Przez lata podstawą były analogi somatostatyny podawane w zastrzykach. Nowością naukową, która znacznie poprawiła komfort pacjentów, jest wprowadzenie doustnego preparatu z tej grupy, co eliminuje konieczność comiesięcznych, bolesnych iniekcji. W leczeniu stosuje się również leki z grupy antagonistów receptora GH oraz agonistów dopaminy.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania